De Amerikaanse en Europese sancties tegen Russische personen en bedrijven zijn wel degelijk een bedreiging voor Rusland. Door de westerse sancties, die zijn ingesteld in reactie op de annexatie van de Krim en het gewapende separatisme in Oost-Oekraïne, loopt de Russische economie achterstand op in haar ontwikkeling.

Ondanks de economische recessie in Rusland zelf is het aantal Russische miljardairs in 2016 volgens het Amerikaanse tijdschrift Forbes toegenomen. De cijfers van Forbes, dat jaarlijks ranglijsten van de rijkste ondernemers in de hele wereld publiceert, illustreren dat de verschillen tussen hyperrijk, rijk, bovenmodaal, doorsnee en arm in Rusland toenemen.

Sinds de contrasancties die Rusland op 6 augustus 2014 afkondigde in respons op het westerse sanctiebeleid groeit de Russische export van levensmiddelen. Dat meldt het Russische persbureau RBK. In de eerste drie kwartalen van 2016 nam die met 15,6 procent toe. In 2015/2016 werd Rusland voor het eerst sinds het verdwijnen van de USSR de grootste graanexporteur ter wereld. President Poetin heeft direct na het instellen van de sancties gezegd dat ze een zegen zijn voor de binnenlandse landbouwproduktie. Rusland was groot-importeur van levensmiddelen. De stimulering van de eigen landbouwsector noemt men in Rusland 'importvervanging'. Die is nog lang niet overal even succesvol: zo zijn er problemen met melkprodukten en groente en fruit van eigen bodem.

 

russ im en export grafiek

 

De import naar Rusland heeft zich verplaatst van landen die de westerse sancties steunen naar alternatieve markten. Zo komen groenten, fruit en noten niet meer uit Spanje en Griekenland, maar uit Servië. En visprodukten die vroeger uit Noorwegen werden geïmporteerd komen nu uit Chili.

Opmerkelijk is de enorme groei van de export vanuit Wit-Rusland: de export van melkprodukten naar Rusland verdubbelde van 44,7 naar 85,8 procent. Wit-Rusland wordt wel de 'omkatter' van verboden waar genoemd. Het land, dat niet aan zee grenst, blijkt plotseling toch visprodukten te kunnen leveren. 'Het is niet okee Poolse melk te bewerken en die vervolgens [als Wit-Russische melk] aan Rusland te leveren,' waarschuwde Sergej Dankwert, de baas van Rosselchoznadzor, de staatstoezichthouder in de agrarische sector.

Vertrouwen neemt af

Het vertrouwen van de agrarische sector in de markt is het afgelopen jaar teruggelopen van 94 naar 67 procent, aldus een onderzoek van Deloitte. Grote landbouwbedrijven klagen over gebrekkige regelgeving, risico's op de valutamarkt, onvoldoende staatssteun, gebrek aan gekwalificeerd personeel en corruptie. In 2015 maakte slechts 3 procent van de ondervraagde agrariërs zich zorgen over gepolitieke factoren, dit jaar steeg dat tot 18 procent. Geklaagd wordt ook over het belastingstelsel en de dalende koopkracht onder de bevolking.

Hoewel de landbouwsector nog steeds groeit, nemen de zorgen toe. Het budget voor 2017 voorziet in een daling van 20 miljard roebel aan staatssteun voor de sector (van 224 miljard roebel voor 2016 naar 204,5 miljard roebel vor 2017). Bedrijven klagen over gebrek aan investeringen en bevriezen hun langetermijnplannen. 'De regering komt zijn beloften niet na en het subsidiesysteem gaat naar de haaien,' zei Viktor Semjonov van staatsbedrijf 'Witte datsja' tegen persbureau RBK. 'Dat kan niet alleen voor de landbouwmarkt maar ook in de bankensector negatieve consequenties hebben.'

Na aanvankelijke euforie over de nieuwe exportkansen is ook daar realiteitszin ingetreden, meldt RBK. 'Velen hebben hun geluk beproefd in de export, maar daar is de concurrentie groot en niemand zit op ons te wachten,' zei Vadim Vanejev, directeur van landbouwbedrijf Eurodon tegen RBK.

 

 
 
 

 

Heineken gaat zijn brouwerij in de Russische enclave Kaliningrad sluiten. Het is de derde brouwerij die Heineken sluit, sinds de bierproducent in 2002 zijn eerste vestiging in Rusland opende. Op het hoogtepunt bezat het bedrijf 10 brouwerijen van het uiterste westen in Kaliningrad tot aan Chabarovsk in het Verre Oosten. Eerder al sloot Heineken zijn vestigingen in Sint Petersburg en Novotroitsk.

Gazprom en Koninklijke Olie/Shell willen nauwer samenwerken. Ondanks de mogelijke verlenging van de Europese sancties tegen Russische bedrijven en politici hebben ceo Ben van Beurden van Koninklijke Olie/Shell en topman Aleksej Miller van semi-staatsbedrijf Gazprom op 16 juni in Sint-Petersburg een overeenkomst getekend om samen te gaan investeren in een LNG-project aan de Oostzee.

Beide energieconcerns gaan in de havenstad Oest-Loega aan de Oostzee ten westen van Sint-Petersburg een fabriek bouwen om aardgas tot vloeibaar LNG te maken. De LNG-terminal wordt aangesloten op het netwerk van Gazprom. De totale investering in het project bedraagt ongeveer 10 miljard dollar. Koninklijke Olie / Shell krijgt een aandeel van 25 tot 35 procent. Zoals bijna altijd met gezamenlijke projecten houdt Gazprom een meerderheidsbelang en dus zeggenschap op de joint venture. Op Sachalin heeft Shell in 2006 aan die eis van Gazprom ook moeten toegeven, nadat de Russische regering het contract had opengebroken.

De ondertekening van de intentieverklaring van Gazprom en Koninklijke Olie / Shell vond plaats tijdens het jaarlijkse Internationale Economische Forum (PMEF). Van Beurden sprak in Sint-Petersburg ook met president Vladimir Poetin.

Poetin looft Van Beurden

Poetin was vol lof over Koninklijke Olie / Shell. De president noemde het Brits-Nederlandse concern een ‘oude en betrouwbare partner’. Poetin zei bereid te zijn om buitenlandse investeerders niet meer te verrassen met nieuwe belastingen. Vorig jaar werd de fiscale druk op inkomsten uit olie en gas verhoogd, om tekorten in de staatsbegroting te dekken. Poetin zei dergelijke verhogingen nu wel te zullen gaan blokkeren, schreef correspondent Geert Groot Koerkamp in het Financieele Dagblad, zodat ‘bedrijven hun investeringsbeleid op lange termijn kunnen plannen’.

President Poetin gebruikte het economische forum in Sint-Petersburg ook voor ontmoetingen met Europese politici. Zo sprak hij ook met ex-president Nicolas Sarkozy van Frankrijk en voorzitter Jean-Claude Juncker van de Europese Commissie. Er is Poetin veel aan gelegen dat de westerse sancties tegen Rusland worden opgeheven of althans afgezwakt. Verschillende multinationale concerns, onder meer Koninklijke Olie / Shell, pleiten daar achter de schermen ook voor. Van Beurden sprak in Sint-Petersburg niet openlijk over de sancties maar repte alleen van ‘zeer zware economische omstandigheden’.

De Europese en Amerikaanse sancties zijn gericht tegen specifieke Russische politici, banken, zakenlieden die op een of andere manier zijn betrokken bij de annexatie van de Krim en de afscheidingsoorlog in de Donbas. Cruciaal is onder meer dat Oekraïne de grens tussen Rusland en rebellengebied weer moet kunnen controleren. Volgens de EU moet ook de Russische regering de bestandsakkoorden van Minsk volledig naleven. Eind juni beslist de Europese Raad of er reden is om de sancties te verzachten.

De sancties wegens de annexatie cq. hereniging van de Krim zijn al verlengd. Rusland houdt vast aan de legitimiteit van deze eenzijdige inbreuk op de territoriale integriteit van Oekraïne. De inlijving van de Krim wordt door bijna geen land ter wereld aanvaard. Alleen Afghanistan, Cuba, Kirgizië, Noord-Korea, Syrië en Venezuela hebben de Krim erkend als onderdeel van de Russische Federatie.

Berichtgeving in FD